حساب دارایی های نامشهود چیست

حساب دارایی‌های نامشهود (Intangible Assets) یکی از حساب‌های مهم در گروه **«سرمایه‌گذاری‌ها»** در ترازنامه شرکت‌هاست. در ایران، حسابداران برای ثبت و شناسایی این دارایی‌ها عمدتاً از **استانداردهای حسابداری ایران** (که توسط سازمان حسابرسی تدوین شده) و برای شرکت‌های بورسی از **دستورالعمل‌های سازمان بورس** پیروی می‌کنند.

در ادامه به زبان ساده توضیح می‌دهم که دارایی‌های نامشهود چیست، چگونه حسابداری می‌شوند و چه اقلامی در ایران شامل آن می‌شود.

### ۱. دارایی نامشهود چیست؟
دارایی نامشهود دارایی غیرفیزیکی است که دارای ماهیت و ارزش اقتصادی باشد و بتوان آن را شناسایی و ارزش‌گذاری کرد. برخلاف تجهیزات یا ساختمان، دارایی نامشهود را نمی‌توان لمس کرد.

**ویژگی‌های اصلی آن در استانداردهای ایران:**
1. **غیرپولی بودن:** نباید پول یا معادل پول باشد.
2. **قابل شناسایی بودن:** باید بتوان آن را از کسب‌وکار جدا کرد و به صورت جداگانه فروخت یا منتقل کرد.
3. **کنترل:** شرکت باید کنترل منافع آتی آن را داشته باشد.
4. **امید به سودآوری آتی:** باید انتظار رود که در آینده منافع اقتصادی برای شرکت ایجاد کند.

### ۲. اقلام شایع در ایران
در ایران، اقلامی که معمولاً به عنوان دارایی نامشهود شناسایی می‌شوند عبارتند از:
* **حق امتیاز (Patents):** اختراعات و طرح‌های صنعتی ثبت‌شده.
* **علائم تجاری و نام‌های تجاری (Trademarks):** برندها و آرم‌های معروف.
* **کپی‌رایت و نرم‌افزار (Copyrights & Software):** نرم‌افزارهای تولیدی یا خریداری شده که عمر مفید دارند (نرم‌افزارهای خریداری شده در دسته سرمایه‌گذاری و نه دارایی نامشهود طبقه‌بندی می‌شوند، مگر اینکه خود شرکت تولید کننده نرم‌افزار باشد).
* **فرنچایز (Franchises):** حق بهره‌برداری از یک برند (مانند فست‌فودهای زنجیره‌ای).
* **حق اختراع (Know-how):** دانش فنی و فرمول‌های تولید.
* **حق بهره‌برداری از معادن (Concessions):** اگر برای مدت محدود باشد، به عنوان دارایی نامشهود (یا در گروه سرمایه‌گذاری‌ها) ثبت می‌شود.

### ۳. نحوه حسابداری (چگونه در دفتر ثبت می‌شود؟)

طبق استانداردهای حسابداری ایران، دارایی‌های نامشهود به دو روش وارد سیستم مالی می‌شوند:

#### الف) خرید دارایی (آگهی یا خرید حق امتیاز)
اگر شرکت دارایی نامشهود را خریداری کند (مثلاً حق امتیاز یک اختراع را بخرد)، هزینه خرید به عنوان **دارایی نامشهود** ثبت می‌شود.
* **بدهکار:** حساب دارایی‌های نامشهود
* **بستانکار:** حساب بانک (یا بدهی به فروشنده)

#### ب) ایجاد دارایی (توسط خود شرکت)
اگر شرکت خودش روی یک پروژه تحقیق و توسعه (R&D) کار کند، هزینه‌های آن را نمی‌توان به عنوان دارایی شناسایی کرد (مگر در شرایط خاص و معیارهای سختگیرانه). معمولاً هزینه‌های تحقیقات به **حساب هزینه** می‌رود و دارایی نامشهود فقط زمانی شناسایی می‌شود که مرحله توسعه فنی آن تمام شده باشد و بتوان از آن سود برد.

### ۴. استهلاک ( amortization )
دارایی‌های نامشهود در ایران معمولاً **استهلاک‌پذیر** هستند (مانند ساختمان و تجهیزات). این یعنی ارزش آن‌ها در طول زمان کاهش می‌یابد و باید در حساب‌داری این کاهش ارزش ثبت شود.
* **دوره استهلاک:** بر اساس عمر مفید قانونی یا اقتصادی دارایی تعیین می‌شود.
* مثلاً **حق امتیاز (Patents)** معمولاً در ایران ۱۰ ساله استهلاک می‌شود.
* **نرم‌افزار** معمولاً ۳ تا ۵ سال.
* **ثبت حسابداری:**
* **بدهکار:** حساب هزینه استهلاک دارایی‌های نامشهود
* **بستانکار:** حساب استهلاک انباشته دارایی‌های نامشهود (این حساب، کسری از دارایی را نشان می‌دهد).

### ۵. مهم‌ترین نکته: «کاهش ارزش» (Impairment)
این بخش در سال‌های اخیر در گزارش‌های مالی شرکت‌های ایرانی بسیار مهم شده است.
اگر ارزش دارایی نامشهود کاهش پیدا کند (مثلاً یک برند معروف به دلیل بدنامی ارزشش کم شود)، شرکت موظف است **کاهش ارزش** را شناسایی کند.
* **استاندارد ۳۲ ایران** (حسابداری دارایی‌های نامشهود) شرایط و تست‌هایی را تعیین کرده که اگر ارزش روز (ارزش بازیافتنی) کمتر از ارزش دفتری شد، شرکت باید زیان کاهش ارزش را در صورت سود و زیان شناسایی کند.

### ۶. گزارش در ترازنامه
در ترازنامه شرکت‌ها در ایران، این اقلام به صورت زیر نمایش داده می‌شود:
1. **مانده دارایی‌های نامشهود (بهای تمام شده):** در سمت راست (دارایی‌ها).
2. **استهلاک انباشته:** در سمت راست (به عنوان کسر دارایی) یا به صورت خالص نمایش داده می‌شود.
3. **کاهش ارزش انباشته:** اگر کاهش ارزشی رخ داده باشد، کسر می‌شود.

### خلاصه
در ایران، حساب دارایی‌های نامشهود جایی است که هزینه‌های خرید حق امتیاز، علامت تجاری و دانش فنی ثبت می‌شود و سالانه مقداری از آن (استهلاک) به هزینه‌ها اضافه می‌شود تا ارزش آن با عمر مفیدش همخوانی پیدا کند.