موجودی مواد و کالا به چه روش هایی ارزش گذاری می شود

در ایران، ارزش‌گذاری موجودی مواد اولیه و کالاهای تولید شده ( موجودی کالا) بر اساس **استانداردهای حسابداری** و قوانین **مالیاتی** انجام می‌شود. هدف اصلی، تعیین بهای تمام شده کالای فروش رفته و ارزش باقیمانده موجودی کالا در پایان دوره مالی است.

در اینجا مهم‌ترین روش‌های رایج در ایران را بررسی می‌کنیم:

### ۱. روش بهای تمام شده واقعی (Actual Cost)
این روش پایه‌ای‌ترین روش است و بر اساس اسناد و مدارک خرید (مانند فاکتور رسمی، قبض انبار، هزینه‌های حمل و نقل و گمرکی) انجام می‌شود. ارزش مواد خریداری شده شامل موارد زیر است:
* بهای خرید (قید شده در فاکتور).
* هزینه‌های حمل تا درب کارخانه یا انبار.
* عوارض و مالیات‌های غیرقابل برگشت (مثل حقوق گمرکی).
* سایر هزینه‌های مستقیم خرید.

### ۲. روش‌های ارزیابی موجودی کالا (متدولوژی‌های قیمت‌گذاری)
وقتی موجودی کالا شامل چندین خرید با قیمت‌های متفاوت باشد، حسابداران برای محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته و مانده انبار، از روش‌های زیر استفاده می‌کنند:

* **روش میانگین موزون (Weighted Average):**
در این روش، مجموع بهای تمام شده کالاهای موجود در انبار (مانده اول دوره + خریدهای جدید) بر تعداد کل کالاها تقسیم می‌شود تا میانگین قیمت به دست آید. این روش در نرم‌افزارهای حسابداری بسیار رایج است.
* **روش FIFO (اولین ورودی، اولین خروجی):**
فرض بر این است که کالاهایی که زودتر خریداری شده‌اند، زودتر فروخته می‌شوند. بنابراین بهای تمام شده کالای فروش رفته بر اساس قیمت قدیمی‌ترین خریدها محاسبه می‌شود و کالاهای گران‌تر در انبار باقی می‌مانند.
* **روش LIFO (آخرین ورودی، اولین خروجی):**
کالاهایی که اخیراً خریداری شده‌اند، اول فروخته می‌شوند. **نکته مهم:** با وجود اینکه این روش در حسابداری جهانی رایج است، اما **طبق قوانین مالیاتی ایران، استفاده از روش LIFO مجاز نیست** و سازمان امور مالیاتی آن را نمی‌پذیرد.
* **روش FIFO و میانگین موزون:** این دو روش، مورد تأیید سازمان امور مالیاتی و استانداردهای حسابداری ایران هستند.

### ۳. ارزش گذاری بر اساس قیمت فروش (Net Realizable Value - NRV)
یک اصل مهم در حسابداری ایران (و استاندارد ۱۳ حسابداری) این است که **موجودی کالا نباید بیشتر از بهای تمام شده ارزش‌گذاری شود.**
اگر در پایان دوره مشخص شود که ارزش فروش کالا (قیمت بازار کمتر از بهای تمام شده آن است)، باید موجودی کالا به **ارزش فروش (خالص)** کاهش یابد. این کار به عنوان **ذخیره کاهش ارزش کالا** ثبت می‌شود.
* *مثال:* اگر کالایی ۱۰۰ تومان خریداری شده ولی در بازار ۷۰ تومان بیشتر فروش نمی‌رود، ارزش آن در ترازنامه ۷۰ تومان نشان داده شده و ۳۰ تومان به عنوان هزینه کاهش ارزش شناسایی می‌شود.

### ۴. ارزش گذاری کالاهای وارداتی (موضوع ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم)
برای شرکت‌هایی که کالا وارد می‌کنند، بهای تمام شده کالا طبق ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم به شرح زیر محاسبه می‌شود:
* **قیمت خرید کالا در خارج از کشور.**
* **هزینه‌های حمل و نقل و بیمه تا آخرین مرز ایران.**
* **هزینه‌های گمرکی (حقوق گمرکی و سود بازرگانی).**
* **هزینه‌های انبارداری و حمل و نقل داخلی** تا کارخانه یا انبار (البته در ایران اختلاف نظرهایی در خصوص قابل قبول بودن هزینه‌های انبارداری در قیمت تمام شده وجود دارد، اما هزینه حمل داخلی معمولاً جزو بهای تمام شده محسوب می‌شود).

### ۵. ارزش گذاری کالاهای تولید شده
برای کالاهای ساخته شده در کارخانه، ارزش موجودی شامل موارد زیر است:
* مواد اولیه مستقیم.
* دستمزد مستقیم.
* سربار کارخانه (هزینه‌های تولید غیرمستقیم مانند برق، استهلاک ماشین‌آلات و نظارت).

### خلاصه موارد تأیید شده در ایران:
۱. **بهای تمام شده واقعی** (خرید + هزینه‌های مربطه).
۲. **روش FIFO** (ورود اول، خروج اول).
۳. **روش میانگین موزون**.
۴. **مبلغ پایین‌تر از بهای تمام شده و ارزش فروش** (در صورت کاهش قیمت بازار).

**توجه:** روش **LIFO** در ایران برای اهداف مالیاتی **غیرمجاز** است.