تفاوت حسابداری تعهدی و نقدی چیست

تفاوت اصلی بین حسابداری تعهدی و نقدی در زمان شناسایی درآمد و هزینه است. در ایران، مطابق با استانداردهای حسابداری، شرکت‌ها ملزم به استفاده از **حسابداری تعهدی** هستند، مگر در موارد خاص که استفاده از حسابداری نقدی مجاز باشد (مانند برخی از کسب‌وکارهای کوچک).

در اینجا به تفاوت‌های کلیدی بین این دو روش و نحوه کاربرد آنها در ایران می‌پردازیم:

**1. حسابداری تعهدی (Accrual Accounting):**

* **شناسایی درآمد:** درآمد زمانی شناسایی می‌شود که **کسب شده باشد** (earned)، نه زمانی که وجه نقد دریافت شود. به عبارت دیگر، زمانی که کالا تحویل داده شده یا خدمات ارائه شده باشند، درآمد شناسایی می‌شود، حتی اگر پرداخت هنوز انجام نشده باشد.
* **شناسایی هزینه:** هزینه زمانی شناسایی می‌شود که **تحمل شده باشد** (incurred)، نه زمانی که وجه نقد پرداخت شود. یعنی، زمانی که کالا یا خدمات مصرف شده باشند، هزینه شناسایی می‌شود، حتی اگر پرداخت هنوز انجام نشده باشد.
* **مبنای کار:** بر اساس اصل تطابق (Matching Principle) عمل می‌کند، یعنی هزینه‌ها با درآمدهایی که ایجاد کرده‌اند، در یک دوره زمانی مطابقت داده می‌شوند.
* **مثال:** فرض کنید یک شرکت در ماه فروردین به مشتری کالا می‌فروشد، اما مشتری در ماه اردیبهشت پول آن را پرداخت می‌کند. در حسابداری تعهدی، درآمد این فروش در ماه فروردین شناسایی می‌شود، زیرا کالا در این ماه تحویل داده شده است. اگر شرکت در ماه فروردین مواد اولیه خریداری کند ولی در ماه اردیبهشت پول آن را پرداخت کند، هزینه مواد اولیه در ماه فروردین شناسایی می‌شود، زیرا در این ماه مواد اولیه مصرف شده است (یا انتظار می‌رود مصرف شود).
* **مزایا:** تصویر دقیق‌تری از عملکرد مالی شرکت ارائه می‌دهد، زیرا درآمدها و هزینه‌ها را در زمان وقوع واقعی آنها ثبت می‌کند. اطلاعات بهتری برای تصمیم‌گیری فراهم می‌کند. با استانداردهای بین‌المللی حسابداری (IFRS) و استانداردهای حسابداری ایران سازگار است.
* **معایب:** پیچیده‌تر از حسابداری نقدی است و نیاز به دانش حسابداری بیشتری دارد.

**2. حسابداری نقدی (Cash Accounting):**

* **شناسایی درآمد:** درآمد زمانی شناسایی می‌شود که **وجه نقد دریافت شود**.
* **شناسایی هزینه:** هزینه زمانی شناسایی می‌شود که **وجه نقد پرداخت شود**.
* **مبنای کار:** بر اساس جریان نقدی (Cash Flow) عمل می‌کند.
* **مثال:** با استفاده از مثال قبلی، در حسابداری نقدی، درآمد فروش کالا در ماه اردیبهشت شناسایی می‌شود، زمانی که وجه نقد از مشتری دریافت شود. همچنین، هزینه مواد اولیه در ماه اردیبهشت شناسایی می‌شود، زمانی که پول آن پرداخت شود.
* **مزایا:** ساده‌تر از حسابداری تعهدی است و درک آن آسان‌تر است. برای کسب‌وکارهای بسیار کوچک و افرادی که نیاز به پیگیری ساده جریان نقدی دارند، مناسب است.
* **معایب:** تصویر دقیقی از عملکرد مالی شرکت ارائه نمی‌دهد، زیرا درآمدها و هزینه‌ها را در زمان وقوع واقعی آنها ثبت نمی‌کند. ممکن است منجر به گمراهی در مورد سودآوری واقعی کسب‌وکار شود. با استانداردهای حسابداری سازگار نیست و برای اکثر شرکت‌ها مجاز نیست.

**کاربرد در ایران:**

* مطابق با **استانداردهای حسابداری ایران**، **بیشتر شرکت‌ها ملزم به استفاده از حسابداری تعهدی هستند.** این شامل شرکت‌های سهامی، شرکت‌های با مسئولیت محدود بزرگ، و سایر سازمان‌هایی است که از نظر قانونی ملزم به تهیه صورت‌های مالی حسابرسی شده هستند.
* **حسابداری نقدی ممکن است برای برخی از کسب‌وکارهای بسیار کوچک (مانند کسب‌وکارهای خانگی با درآمد بسیار کم) که ملزم به ارائه صورت‌های مالی حسابرسی شده نیستند، مجاز باشد.** با این حال، حتی برای این کسب‌وکارها نیز، استفاده از حسابداری تعهدی توصیه می‌شود زیرا تصویر بهتری از عملکرد مالی آنها ارائه می‌دهد و می‌تواند به مدیریت بهتر کسب‌وکار کمک کند.
* **در مورد مالیات:** سازمان امور مالیاتی کشور نیز اغلب بر استفاده از حسابداری تعهدی برای محاسبه مالیات تاکید دارد، به خصوص برای شرکت‌های بزرگتر.

**خلاصه:**

| ویژگی | حسابداری تعهدی | حسابداری نقدی |
| -------------- | ----------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------- |
| شناسایی درآمد | زمانی که کسب شده باشد (تحویل کالا/ارائه خدمات) | زمانی که وجه نقد دریافت شود |
| شناسایی هزینه | زمانی که تحمل شده باشد (مصرف کالا/خدمات) | زمانی که وجه نقد پرداخت شود |
| پیچیدگی | پیچیده‌تر | ساده‌تر |
| دقت | دقیق‌تر | کمتر دقیق |
| استاندارد | مطابق با استانداردهای حسابداری | مطابق با استانداردهای حسابداری نیست (به طور کلی) |
| کاربرد در ایران | الزام قانونی برای اکثر شرکت‌ها | مجاز برای برخی کسب‌وکارهای بسیار کوچک |

به طور کلی، حسابداری تعهدی روش استاندارد و دقیق‌تری برای حسابداری است و به شرکت‌ها کمک می‌کند تا تصویر واضح‌تری از عملکرد مالی خود داشته باشند. در ایران، اکثر شرکت‌ها ملزم به استفاده از این روش هستند.

اگر حسابدار هستید یا موسسه حسابداری دارید در سایت هزار حسابدار به نشانی https://www.HezarHesabdar.ir می توانید رزومه و آگهی خود را ثبت کنید. این سایت این امکان را به حسابدارها و موسسات حسابداری می دهد تا خود را به مشتریان معرفی کنند.